सन 2006 साली डॉ. अभय व डॉ. राणी बंग यांच्या प्रेरणेने सुरु झालेला'निर्माण' हा युवांसाठीचा उपक्रम...
'अर्थपूर्ण जीवनाचा समाजात शोध'ही संकल्पना मध्यवर्ती ठेवून तरुणांसाठी विकसित केलेली ही एक शिक्षणप्रक्रिया...
समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विविध समस्यांचे आव्हान स्वीकारणा-या व त्याद्वारे स्वत:च्या आयुष्याचा अर्थ शोधू इच्छिणा-या युवा प्रयोगवीरांचा हा समुदाय...
'मी व माझे' याच्या संकुचित सीमा ओलांडून,त्यापलीकडील वास्तवाला आपल्या कवेत घेण्यासाठी स्वत:च्या बुद्धीच्या,मनाच्या व कर्तृत्वाच्या कक्षा विस्तारणा-या निर्माणींच्या प्रयत्नांचे संकलन म्हणजे "सीमोल्लंघन"!
गेल्या एका महिन्यातील निर्माणींच्या धडपडींचे थोडक्यात पण नेमके वृत्त दर महिन्याला आपल्यासाठी घेऊन येतील निखिल जोशीjosnikhil[at]gmail[dot]com, केदार आडकर kedaradkar[at]gmail[dot]comव सीमोल्लंघन टीम!

निर्माणबद्दल अधिक माहितीसाठी -http://nirman.mkcl.org,http://en.wikipedia.org/wiki/Nirman

Thursday, 27 October 2016

सीमोल्लंघन : सप्टेंबर - ऑक्टोबर २०१६


सौजन्य: अमृता ढगे                                  

या अंकात...

संपादकीय

नमस्कार मित्रमैत्रिणींनो...

निर्माण ७ ची प्रवेशप्रक्रिया पूर्ण

गेले ३ महिने सुरु असलेली निर्माण ७ ची प्रवेशप्रक्रिया नुकतीच पूर्ण झाली. या वर्षी खूप चांगला प्रतिसाद मिळाला. ७ व्या बॅचसाठी ३६ जिल्ह्यातून ५४५ , तर महाराष्ट्राबाहेरूनही ९ फॉर्म्स आले होते. निर्माण टीमने यापैकी ३६० हून अधिक जणांच्या मुलाखती घेतल्या. यावर्षी बऱ्याच मुलाखती स्काईप (Video Calling) द्वारे देखील घेण्यात आल्या. Concern (सामाजिक प्रश्नांविषयी वाटणारी तळमळ), Drive (हे प्रश्न सोडविण्यासाठी कृती करण्याची तयारी) व Talent (सामाजिक प्रश्न सोडविण्याची क्षमता) हे निकष लावून १८६ जणांची निर्माण शिबिरांसाठी निवड करण्यात आली. ह्या वेळी मिळालेला एवढा चांगला प्रतिसाद पाहून यावर्षी प्रथमच ७.१ अ, ७.१ ब आणि ७.१ क अशी तीन शिबिरे होणार आहेत.
मागील काही दिवसात या सगळ्यासाठी निर्माण टीमचे खूप फिरणे झाले. तुमच्यापैकी बऱ्याच जणांना भेटता आले. निर्माण टीमला मुलाखतींच्या नियोजनात मदत केली. चांगले आदरातिथ्य पण केले!! तुमच्या घरच्यांनीदेखील खूप सहकार्य केले. सर्वांचे मनापासून धन्यवाद...

निर्माणची सहावी ऑक्टोबर कार्यशाळा संपन्न

            निर्माणच्या शिबिरातून गेलेले जे निर्माणी पूर्णवेळ काम करत आहेत त्यांच्यासाठी दरवर्षी ऑक्टोबर महिन्यात आयोजित करण्यात येणारी कार्यशाळा यावर्षीदेखील मोठ्या उत्साहात पार पडली. ७ ते ११ ऑक्टोबर दरम्यान झालेल्या या कार्यशाळेत निर्माणच्या पहिल्या बॅचच्या सात वर्ष कामाचा अनुभव असणाऱ्यांपासून ते ६ व्या बॅचच्या नुकतीच कामाला सुरवात केलेले असे एकूण ४४ निर्माणी सहभागी झाले होते. या सर्वांना एकत्र भेटणे हा आनंददायी सोहळा असतो.




            या शिबिरात प्रसिद्ध नाटककार महेश एलकुंचवार यांनी त्यांच्या शैलीत सामाजिक कार्यकर्त्याच्या जीवनातील कलेचे स्थान या विषयावर आपले विचार मांडले. सेल्कोचे हरीश हांडे, ‘असरच्या रुक्मिणी बॅनर्जी यांची सत्रे स्काईपचा (Video Calling) वापर करून आयोजित करण्यात आली. त्यांनी आपल्या कामाबद्दलचे अनुभव निर्माणींसोबत शेअर केले. नायनांनी केळकर समितीच्या अहवालाचा संदर्भ, त्यांनी वापरलेली पद्धती आणि त्या निमित्ताने नायनांचे झालेले शिक्षण तसेच काम करत असताना data चा वापर कसा करावा याबाबत मार्गदर्शन केले. सहभागी निर्माणींनी देखील मागील वर्षभरातील त्यांच्या कामाचे स्वरूप, झालेले शिक्षण, कामाची पुढील दिशा, त्यांना पडलेले प्रश्न व त्यांचा वैयक्तिक प्रवास सर्वांसोबत शेअर केला. एकंदरीत हा अनुभव खूप उत्साह वाढवणारा होता.

                                        सीमोल्लंघन ला सहा वर्ष पूर्ण             
 
निर्माणची शिबिरे झाल्यानंतर आपल्या सर्वांना जोडून ठेवण्यासाठी तसेच महाराष्ट्रभर आणि महाराष्ट्राबाहेरही पसरलेल्या आपल्या मित्रांची खबरबात देण्यासाठी सहा वर्षांपूर्वी दसऱ्याच्या मुहूर्तावर सीमोल्लंघनची सुरवात झाली. स्वतःच्या परिघाबाहेर पडून विविध सामाजिक प्रश्नांवर काम करण्याचा मार्ग निवडून निर्माणी आपल्या आयुष्यात एक प्रकारचे सीमोल्लंघनच करत असतात. त्यांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप पडावी, त्यांच्या धडपडीतून आणि अनुभवातून आपले शिक्षण देखील व्हावे यासाठी स्व-अनुभव, वैचारिक लेख, वैचारिक कविता, पुस्तक परिचय पाठवणाऱ्या मित्राचं, या बातम्या आपल्या पर्यंत पोहोचाव्या म्हणून वेळ काढणाऱ्या पत्रकाराचं आणि तुम्हा सर्व सीमोल्लंघकांचं मनापासून अभिनंदन!

मैं जिन्दगीका साथ निभाता चला गया...


निखिल जोशी (निर्माण ४) आणि केदार आडकर (निर्माण ५) हे दोघेही अनुक्रमे गेली ५ वर्षे व ३ वर्षे निर्माण टीमचा भाग आहेत. कंप्युटर इंजिनिअर असलेला निखील गेली सहा वर्षे सर्चमध्ये कार्यरत होता. तंत्रज्ञानाचा वापर करून सर्चची आरोग्यसेवा अधिक सोप्या आणि प्रभावी पद्धतीने आदिवासी गावांत कशी पोहोचवता येईल, हा निखिलच्या कामाचा मुख्य विषय होता. सोबतच निखिल निर्माणच्या समन्वयक टीमचा सदस्यदेखील होता. निर्माणच्या समन्वयकाची जबाबदारी पार पाडत असताना, ‘सीमोल्लंघन’च्या संपादकाची मुख्य जबाबदारी निखिलने फार सुरेख आणि यशस्वीरीत्या सांभाळली. पर्यावरण हा जिव्हाळ्याचा विषय असलेल्या निखिलने शोधग्राममधील घनकचऱ्याच्या प्रश्नावरही काम केलं.



मानवी संसाधन आणि सुविधा नियोजनात ११ वर्षे अनुभव असलेला केदार २०१२ पासून सर्चमध्ये रुजू झाला. सर्चमधील मेसच्या जबाबदारीपासून सुरूवात केलेला केदार नंतर ‘निर्माण’च्या समन्वयकाच्या भूमिकेत आला. सर्च हॉस्पिटल आणि कर्मचारी यांचे एकूण नियोजन, शोधग्रामला भेट देणारे पाहुणे, पर्यटक तसेच निर्माण शिबिरार्थी यांचे व्यवस्थापन ही केदारची मुख्य जबाबदारी होती. केदार निर्माण समन्वयक टीमचा सदस्य होता आणि ‘सीमोल्लंघन’च्या संपादकीय मंडळाचा सदस्यदेखील होता. निखिलप्रमाणे केदारही शोधग्रामच्या घनकचऱ्याच्या प्रश्नावर काम करत होता. शोधग्राममधील किशोरवयीन मुलांना घेऊन केदारने ‘कुमार निर्माण’ या उपक्रमात सहभाग घेतला होता आणि एक वर्ष निमंत्रकाची जबाबदारीही पार पाडली.
निखिल आणि केदार यांना ‘निर्माण’ टीमचे महत्त्वाचे अंग म्हणून आपण सर्वजण ओळखतो. आपण करत असलेल्या कामाची खोली वाढवण्यासाठी तसेच आपल्या काही कौटुंबिक जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी दोघांनीही शोधग्राम सोडण्याचा निर्णय घेतला. २५ ऑक्टोबर हा दोघांचाही शोधग्राममध्ये शेवटचा दिवस होता.
निखिल आणि केदार, दोघांनाही त्यांच्या पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा!

गडचिरोली जिल्ह्याला मिळाली मानसोपचारतज्ज्ञ

निर्माण ४ ची आरती गोरवाडकर सप्टेंबर २०१६ पासून सर्च मधील मां दंतेश्वरी रुग्णालयात मानसोपचारतज्ज्ञ म्हणून रुजू झाली आहे. तिच्या रूपाने सर्चला व परिणामी गडचिरोली जिल्ह्याला पूर्णवेळ मानसोपचारतज्ज्ञ मिळाली आहे. गेली २ वर्षे तिने शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय (GMC) भावनगर, गुजरात येथून psychiatry या विषयात PG residensy पूर्ण केली.
आपल्या कामाबद्दल सांगताना आरती म्हणाली, “१० लक्ष लोकसंख्या असलेल्या गडचिरोली जिल्ह्यात मानसिक आजाराचे प्रमाण खूप आहे. मी सध्या सर्चच्या दवाखान्यात depression, anxiety, व्यसनाशी आणि इतर कारणांमुळे होणारे मानसिक आजारांचे उपचार करीत आहे. यासोबतच गडचिरोली जिल्हा दारू व तंबाखू मुक्ती कार्यक्रमाअंतर्गत (मुक्तीपथ) सर्चला व्यसनमुक्ती केंद्र सुरु करीत आहोत. हे काम खूप उत्साहवर्धक आणि तेवढेच आव्हानात्मक देखील आहे. लहान मुलांचे मानसिक आरोग्य आणि त्यांच्या गरजा हा माझा आवडीचा विषय आहे. येणाऱ्या काळात त्यावर अधिक काम करण्याचा माझा मानस आहे.

आरती गोरवाडकर (निर्माण ४)

सागर पाटील BAIF मध्ये रुजू

       १ ऑक्टोबर २०१६ पासून सागर पाटील (निर्माण ५) BAIF (Bharat Agro Industries Foundation) या संस्थेत प्रोजेक्ट ऑफिसर म्हणून रुजू झाला. १९६७ साली मणिभाई देसाई यांनी सुरु केलेली ही संस्था गरिबी शेतकऱ्यांच्या उत्पन्न वाढीसाठी काम करते. आज रोजी बायफ भारतातल्या १६ राज्यात काम करते.
        BAIF व महाराष्ट्र शासनाचा Maharashtra State Rural Livelihoods Mission (उमेद) यांनी सोबत मिळून विशेष उपजीविकाहा कार्यक्रम सुरु केला आहे. त्याअंतर्गत उमेद च्या स्टाफ ची क्षमता बांधणी, उपजीविका संशोधन (कार्यक्षेत्राशी संबंधित), documentation तसेच उमेद व बायफ यांच्यातील समन्वयाची मुख्य जबाबदारी सागरकडे आहे. या कार्यक्रमाद्वारे गडचिरोली, गोंदिया, ठाणे, पालघर आणि नंदुरबार या ५ जिल्ह्यात भाजीपाला, फुलशेती, फळभाजी लागवड, कुक्कुटपालन, शेळीपालन तसेच वनउपज इ. द्वारे रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रयत्न केले जाणार आहेत. कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट हे पुढील २ वर्षात शेतकरी कुटुंबाचे उत्पादन महिना ५ ते १० हजारांनी वाढवणे हे आहे.
सागरला त्याच्या या कामासाठी व पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा!

सागर पाटील (निर्माण ५)

मुक्कामपोस्ट मन्नेराजाराम

निर्माण ५ चा डॉक्टर दिग्विजय बंडगर एप्रिल २०१६ पासून गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यातील मन्नेराजाराम येथील प्राथमिक आरोग्य केंद्रात वैद्यकीय अधिकारी म्हणून काम करत आहे. सोलापूर GMC मधून MBBS चे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्याने MOship करायचा निर्णय घेतला आणि गडचिरोली जिल्ह्यात काम करायचे ठरवले. तिथे काम करताना त्याला आलेला अनुभव त्याच्याच शब्दात...

                        मी कुणी लेखक नाही, लेख लिहिण्यासाठी आवश्यक शब्दसंग्रह माझ्याकडे नाही पण अनेक अनुभव असे आले की ते सर्वांपर्यंत पोहोचणे गरजेचे वाटले म्हणून लिहित आहे. या लेखातून बघा मी किती काम करतो!हे सांगायचा माझा उद्देश नाही. परिस्थितीची जाणीव करून देणे हाच मी याचा उद्देश ठेवला आहे.
            गेले सात महिने मी महाराष्ट्राच्या अतिदुर्गम भागात एका प्राथमिक आरोग्य केंद्रात काम करत आहे. मन्नेराजाराम गावी असलेल्या या PHC मध्ये पवन मिल्खे (निर्माण ३) याने देखील काम केले आहे. त्या गावाला जाणारा १८ किमी चा रस्ता खूपच खराब असल्याने तो पार करून मोठ्या इस्पितळात गंभीर रुग्णाला पाठवायला देखील एक-दीड तास लागतो. या रस्त्यामुळे गेल्या ६ महिन्यात दगावलेल्या रुग्णांची संख्या १० इतकी आहे. त्यात दोन सर्पदंश झालेल्या रुग्णांचा समावेश आहे. रस्ता खराब असल्याने व कमाई कमी होत असल्याने तिथे गेली ६ महिने बस सेवा देखील बंद होती. गावकऱ्यांनी प्रयत्न करून गेल्या महिन्यात ती सुरु करून घेतली. (बघू किती दिवस चालते!)
            नैसर्गिक सौंदर्याचं मात्र या भागाला वरदान लाभलं आहे. अनेक नदी नाले, झाडे, खूप जास्त पाऊस आणि खूप जास्त धुकं! पण कनेक्टीव्हिटीचा खूपच त्रास आहे. फोनला रेंज नाही, लाईट कधी कधी असते. सरकारी आणि सामाजिक क्षेत्रातल्या लोकांचं प्रचंड दुर्लक्ष! ६ किमी वर छत्तीसगडचा बस्तरचा भाग! त्या भागातूनही पेशंट इकडे येतात. त्यांना येताना इंद्रावती नावाची नदी लागते. उन्हाळ्यात पाणी नसेल चालत व पाणी असेल तर डोंग्यानं (छोटी नाव) ते  येतात. छत्तीसगडच्या या भागातील एका महिलेची गोष्ट सांगतो.
            एक छत्तीसगडची महिला, नऊ महिने गरोदर, कळा चालू झाल्याने प्रसूतीसाठी आमच्याकडे यायला निघाली. ती १० किमी अंतरावर असलेल्या नदीपलीकडच्या भागातील होती. बैलगाडीने ती नदी पर्यंत पोहोचली पण नदीत रेती असल्याने बैलगाडी पुढे जात नव्हती. तर तिची मैत्रीण तिचा नवरा पायीच नदी पार करू लागले. उन्हाळा असल्याने रेती खूप गरम होती आणि पायदेखील नदीत खचत होते. नदीच्या मध्यावर आल्यावर तिच्या कळा वाढल्या आणि उभ्या उभ्याच तिची प्रसूती झाली. त्या गरम वाळूवर तिचं नवजात अर्भक पडलं. त्याची पाठ पोळली, रेती चिकटली. त्यांनी केस बांधून, साडीच सुत काढून नाळ बांधली व दगडाने ठेचून ती तोडली. नाळ व वार (placenta) पडू न देता तिला घेऊन माझ्याकडे पोहोचले.
रक्तस्त्राव झाल्याने बाळ माझ्याकडे येण्याआधीच मरण पावलं होत आणि वारचा काही भाग आतमध्ये राहिल्याने बाईचा देखील खूप रक्तस्राव झाला होता (PPH). त्या बाईला मग RL (सलाईन) लावून शुद्धीवर आणलं. (जवळपास ६ बॉटल RL लावलं) रक्ताची उपलब्धता नव्हती. लोकबिरादरीतही रक्ताची सोय नव्हती. तिला ३ तास अंतरावर असलेल्या अहेरीच्या रुग्णालयात पाठवण्याचा निर्णय झाला. PPH व्यवस्थापन केलं. (oxytocin, methorgin, ballon catheterization etc). आणि मृतबाळ तिथेच दफन करून ते PHC च्या गाडीने अहेरीच्या रुग्णालयात गेले. कनेक्टीव्हिटी नसल्याने तिचा followup नाही घेता आला.
प्रगत महाराष्ट्रात आणि महासत्ता होण्याची स्वप्न बघणाऱ्या भारतात ही अशी दयनीय अवस्था. त्या दिवशी सगळ्यांचाच खूप राग आला. पण काय करणार?
एक दिवशी OPD मध्ये बसलो असताना एक बाई कानाला लेपड लावून, हाताला intercath लावून व हातात अहेरीच्या रुग्णालयाच कार्ड घेऊन आली. ती तीच छत्तीसगडची बाई होती. ती गोळ्या इंजेक्शन घ्यायला आली होती. ती वाचल्याचा मला इतका आनंद झाला, मी OPD मध्ये आनंदाने उडीच मारली. सिस्टर, पेशंट माझ्याकडे बघत राहिले!
त्या दिवशी मी होतो म्हणून किमान त्या बाईचे तरी प्राण वाचू शकले. पण हे असं किती दिवस सुरु राहणार? आरोग्याचा मुलभूत हक्क यांना कधी मिळणार? या लोकांना चांगली आरोग्यसेवा पुरवण्यासोबतच शासनाने यांच्यापर्यंत पोहोचायला हवे यासाठी तालुका व जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांपुढे ही परिस्थिती मांडत राहणे व त्यांना प्रश्न विचारात राहायला पाहिजे, याची मात्र मला प्रकर्षाने जाणीव झाली.
दिग्विजय बंडगर (निर्माण ५)

अभिनव जोशी मुख्यमंत्री फेलो

            मुख्यमंत्री फेलोशिप योजना, २०१६ अंतर्गत अभिनव जोशीची (निर्माण ५) फेलो म्हणून निवड झाली आहे. या तरूण फेलोजना सरकारी कामकाज व यंत्रणांसोबत जोडणे, तसेच त्यांच्या नावीन्यपूर्ण कल्पना व तंत्रज्ञानाचा वापर करून सरकारी योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. या योजनेअंतर्गत ५० फेलोजची निवड झाली आहे.
            या योजनेत प्रत्येक फेलोला मेंटॉरसोबत जोडून दिले आहे. अभिनवचे मेंटॉर कौशल्य विकास व उद्योजकता मंत्री संभाजी पाटील निलंगेकर आहेत. या खात्याची ठरलेली उद्दिष्टे व मोजमापाची मापके यानुसार कार्यक्रमांची अंमलबजावणी व्हावी यासाठी अभिनव समन्वयन करतो.



            आपल्या निर्णयाबद्दल बोलताना अभिनव म्हणाला, “COEP मधून इंजिनिअरिंग पूर्ण झाल्यानंतर मी एका कन्सल्टन्सी फर्म मध्ये काम केले. आम्ही शक्यतो विदेशी फार्मा कंपन्यांना सल्ला द्यायचो. माझ्या कामाचा आपल्या समाजावर काहीच सकारात्मक परिणाम होत नाही, असे मला वाटू लागले. याचदरम्यान मुख्यमंत्री फेलोशिपची संधी पुढे आली व मी निवडप्रक्रियेत सहभागी होण्याचे ठरवले.

            अभिनवला त्याच्या वाटचालीसाठी शुभेच्छा!

अभिनव जोशी

खादी, ब्लॉक प्रिंट आणि कार्बन फुटप्रिंट

            पूर्ण जगभरात कार्बन फुटप्रिंट कमी कसा करता येईल यावर बरीच चर्चा चालू असते. आधुनिकीकरणामुळे प्रत्येक कृतीमागचा कार्बन फुटप्रिंट प्रचंड वाढला आहे. या प्रश्नाला उत्तर शोधायला स्वतःपासून सुरुवात करायची म्हटलं तर खादी हा एक छान उपाय आहे.
            आपण खादी वापरत असताना सर्वात महत्वाचे म्हणजे गावातील लोकांना रोजगार उपलब्ध करून देतो; देशातील कापूस पिकवणाऱ्या शेतकऱ्याला कापसाचा बरोबर मोबदला मिळेल यासाठी हातभार लावतो. संपूर्ण खादी निर्मिती ही कुठल्याही यंत्राच्या सहायाने होत नसल्याने याचा निसर्गावर होणारा परिणाम देखील अत्यल्प आहे. गांधीजी म्हणायचे की गाव या सौर यंत्रणेतील, खादी हा सूर्य आहे.



            तर अशा या बहुपयोगी खादीचा समाजात अधिकाधिक प्रसार कसा करता येईल, यावर विचार करत असताना खादी आणि ब्लॉक प्रिंट यांची उत्तम जोडी साधून खादीचे कपडे बनवण्याचे मी ठरवले. आधीच प्रिंटींगच्या व्यवसायात असल्यामुळे मला या विषयाबद्दल आणखीच गोडी निर्माण झाली. म्हणून केंद्र सरकार द्वारा चालू असलेले ब्लॉक प्रिंटींगचे शिक्षण मी घेतले.
            पुढचे पाऊल म्हणजे या शिक्षणाचा माझ्यासाठी व समाजासाठी होणारा उपयोग. म्हणूनच या दिवाळी पासून मी खादी आणि ब्लॉक प्रिंटचे उत्पादन सुरु करत आहे. खादी निर्मित शर्टस, कुर्ती आणि साडी वगैरे akdee.co.in या संकेतस्थळावर आणि सोबतच नागपूरमध्ये लवकरच उपलब्ध करत आहे. या अगदी साध्या आणि सोप्या माध्यमातून निसर्गाचा होणारा बराच ऱ्हास टाळता येतो, आणि आजच्या भाषेत बोलायचं झाल तर कार्बन फुटप्रिंट कमी करता येतो. पाण्याची प्रचंड टंचाई असलेल्या महाराष्ट्रात यामुळे थोडं का होईना पाण्याची बचत होईल! या प्रकारचे छोटे प्रयोग गाव पातळीवर करण्यात आले तर लोकांच्या रोजगारासोबतच इतर सामाजिक प्रश्न सोडवण्यात देखील मदत होईल.

            तर आरोग्यासाठी, निसर्गासाठी आणि एकूणच समाजासाठी भरपूर उपयोगी असा हा खादी आणि ब्लॉक प्रिंटचा प्रयोग आहे. आपण सर्वजण देखील खादीचा अधिकाधिक वापर करून या प्रयोगाला यशस्वी करण्यात आपला हातभार लावूयात...

आकाश नवघरे (निर्माण ६),

निर्माणीच्या नजरेतून



फक्त पाच शब्दांचं वाक्य, पण काय काय अर्थ काढता येतील?
जमिनीची मालकी आणि सत्ता यांचा संबंध? - “जमिनदारांचीच सामाजिक आणि राजकीय सत्ता असते.”
की भविष्यात येणाऱ्या ‘अन्न सुरक्षितता’ या प्रश्नाशी मार्मिक तोंडओळख? - “वाढत्या लोकसंख्येसोबत प्रत्येकाला स्वतःचं अन्न पिकवता आलं पाहिजे. म्हणून ज्याच्याकडे शेती आहे तोच तगू शकेल.”
की शेतीतील निराश-हताश वातावरणाला ऊर्जा देण्याचा प्रयत्न? - “शेतीला कंटाळलेल्या बळीराजा, शेतजमीन विकून तू असहाय्य होशील”

तुम्हाला अजून काही वेगळा अर्थबोध होतोय?

सौजन्य: अमोल शैलेश (निर्माण ६)

श्रुती आफळे माळशिरस ची वैद्यकीय अधिकारी

निर्माण ५ ची श्रुती आफळे ही नुकतीच पुरंदर तालुक्यात (पुणे जिल्हा) माळशिरस येथील नागरी आरोग्य केंद्रात वैद्यकीय अधिकारी म्हणून रुजू झाली आहे. तिने MO शिपचा निर्णय कसा घेतला, तिला MO शिप करताना काय काय अनुभव येत आहेत, हे जाणून घेऊया तिच्याच शब्दात...

            इंटर्नशिप झाल्यावर MO शिप करण्याचा निर्णय घेताना तितका आत्मविश्वास वाटत नव्हता. MO म्हणून काम करायला इंटर्नशिपमध्ये जे काही अनुभवलं, शिकले ते पुरेसं असेल का?’ या प्रश्नामुळे काय निर्णय घ्यावा हे कळत नव्हतं. मग जाणवलं की काठावर बसून पाण्यात कसं पोहायचं?’ हे वाचत बसणं जितकं निरर्थक, तितकाच माझा विचार. मग मी ठरवलं की मारुयात उडी!
            PHC मध्ये खूप वेगवेगळे अनुभव आले. MO म्हणून काम करायचं म्हणजे clinical skills सोबतच communication skills सुद्धा पणाला लागतात. पेशंट्स, गावकरी, स्टाफ सगळ्यांना हाताळावं लागतं. सोप्पं नाहीये हे, पण मला वाटलं तितकं अवघडही नाहीये. मला गावातील महिला सांगतात की बरं झालं मॅडम, तुम्ही इथं आलात. गावात याआधी कधीच महिला डॉक्टर नव्हती’, तेव्हा आपली इथे गरज आहे हे जाणवल्यानंतर काम करायला अजून जास्त उत्साह येतो. आपल्या treatment ने पेशंट सुधारताना पाहून समाधान वाटतं. पेशंटही तुम्ही दिलेल्या गोळीचा खूप फरक पडला!असं आवर्जून सांगतात.
            याउलट काही पेशंट्स माझे co-MO असलेल्या सरांनाच भेटायचे. या एवढ्याश्या मुलीला काय कळतं?’ असा त्यांचा attitude असायचा. सर ह्या PHC ला ६-७ वर्षांपासून असल्यामुळे तसेच त्यांचे वय आणि अनुभव जास्त असल्याने लोकांचा त्यांच्यावर खूप विश्वास आहे. पण माझ्यावर अविश्वास दाखवल्यामुळे मला थोडं वाईटही वाटायचं.
            आता माझी PHC माझ्यासाठी घरच झालंय. सगळ्या staff members शी खूप छान नातं निर्माण झालंय. मला इथे काम करायला खूप मजा येतीये.

I’m loving it!

श्रुती आफळे (निर्माण ५)

वर्धिष्णू तर्फे शिक्षकांसाठी कार्यशाळा

            अद्वैत व त्याचे मित्र गेल्या ३ वर्षांपासून जळगावातील कचरावेचक मुलांच्या शिक्षणाचा प्रश्न घेऊन काम करत आहेत. कचरा-वेचक आणि शाळाबाह्य मुलांच्या प्रश्नाकडे शालेय शिक्षकांचे लक्ष वेधण्यासाठी तसेच या सगळ्या मुलांना मुख्य प्रवाहाच्या शाळांमध्ये दाखल करून ते तिथे टिकावेत, यासाठी काय करणे गरजेचे आहे या विषयाला घेऊन वर्धिष्णूतर्फे जळगाव जिल्ह्यातील चोपडा तालुक्यात असलेल्या चहार्डी या गावात चहार्डी विद्या प्रसारक मंडळच्या शाळांमध्ये शिकवणाऱ्या शिक्षकांचे संपूर्ण दिवसाचे एक ट्रेनिंग वर्कशॉप दि. २३ ऑक्टोबर (रविवार) ला घेण्यात आले. यात तीन शाळांचे सुमारे ४० शिक्षक हजर होते.

            यात मुख्यत्वे शाळाबाह्य मुलांच्या प्रश्नाची गंभीरता आणि त्यावरील उपाय यावर भर देण्यात आला होता. अद्वैत, गीता (निर्माण ६) आणि वर्धिष्णूमध्ये काम करणारे महेश, जगदीश आणि अनिता यांनी हे वर्कशॅाप घेतले. पुढील काळात याचसारखे आणखी वर्कशॅाप इतर ठिकाणी घेण्याचा त्यांचा मानस आहे.



मदतीचे आवाहन: तीन वर्षापूर्वी जळगावात सुरु झालेल्या वर्धिष्णूच्या Evening Learning Center मध्ये आज सुमारे ३५ मुल/मुली शिकत आहेत. वर्धिष्णूच्या प्रयत्नांनी यातील सुमारे ३० मुला/मुलींनी कचरा वेचणे सोडून, आज ते मुख्य प्रवाहाच्या शाळेत शिक्षण घेत आहेत. याचसारखे आणखी एक केंद्र जळगावात सुरु करावे असा वर्धिष्णूचा प्रयत्न आहे. कामाचा व्याप वाढत असताना त्यासाठी लागणारा पैसा देखील दिवसेंदिवस वाढत आहेत. एका मुला/मुलीमागे वर्धिष्णूला सुमारे रु. ७००० एवढा वार्षिक खर्च येतो. तरी ज्यांना मदत करणे शक्य आहे, त्यांनी ती जरूर करावी असे आवाहन अद्वैत आणि मित्रांनी केले आहे.
            अधिक माहितीसाठी तुम्ही अद्वैतशी ९८९०३३६०७० या क्रमांकावर संपर्क साधू शकता! 

अद्वैत दंडवते (निर्माण ४)

शाश्वत शेतीवर काम करण्यासाठी निशांत मोहुर्ले दंतेवाड्यात

                        निशांत मोहुर्ले (निर्माण ४) याने निर्माण संस्थेसोबत (NIRMAN  - Youth for Purposeful Life नाही, NIRMAAN) शाश्वत शेतीच्या विकासासाठी दंतेवाड्यात आपला प्रवास सुरू केला आहे. शेतक-यांना जैविक शेतीच्या विविध पैलूंबद्दल प्रशिक्षण देणे हे त्याच्या कामाचे स्वरूप असेल. तो सुरूवातीचा वेळ दंतेवाड्याचे शेतकरी व त्यांच्या समस्या समजून घेण्यासाठी देत आहे. निर्माणसोबतच काम करणा-या आकाश बडवेच्या (निर्माण ४) अनुभवाचा त्याला नक्कीच फायदा होईल.
            आपल्या निर्णयाबद्दल बोलताना निशांत म्हणाला, “माझे M.Sc. Agriculture (Genetics and Plant Breeding) शिक्षण पूर्ण झाले आहे. दंतेवाडा हा अतिशय दुर्गम भाग आहे. तिथे आधुनिक शेती पोहोचली नाही. तिथे अजूनही mono culture ची संस्कृती नाही. अशी परिस्थिती Plant Breeding द्वारे नव्या प्रजाती बनण्यासाठी अतिशय पोषक आहे. माझ्या कौशल्यांचा उपयोग शाश्वत शेतीचा प्रसार करण्यासाठी व्हावा म्हणून मी निर्माणसोबत काम करण्याचा निर्णय घेतला. आहे
            निशांतला त्याच्या वाटचालीसाठी शुभेच्छा!
निशांत मोहुर्ले (निर्माण ४)

nishantredboy@gmail.com

When in drought, save the livestock

            पशुधनहा शेतकऱ्यांच्या जीवनातील एक अविभाज्य घटक आहे. आपल्या महाराष्ट्र राज्यात विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भ या दुष्काळ प्रवण भागांत शेतीच्या प्रत्यक्ष कामांत तसेच शेतीच्या उत्पन्नासोबत जोडधंदा म्हणून हे पशुधन मोठे महत्वाचे आहे. परंतू दुष्काळात जिथे माणसांनाच पुरेसे पाणी मिळत नाही तिथे मुक्या जनावरांची परिस्थिती अधिकच बिकट! गेल्या दोन वर्षातील दुष्काळात हेच चित्र पाहायला मिळाले.
ही परिस्थिती कशी बदलता येईल? दुष्काळात जनावरांना पुरेसा चारा आणि पाणी कसे उपलब्ध करून देता येईल? त्यांच्या रोगप्रतिकारक शक्तीची जपणूक कशी करता येईल? अशा प्रश्नांचा आढावा घेणारा सजलचा लेख ‘India Water Portal’ च्या वेबसाइट वर सप्टेंबर महिन्यात प्रसिद्ध झाला.
इच्छुक वाचकांसाठी ‘When in drought, save the livestock’ या त्याच्या लेखाची लिंक

सजल कुलकर्णी (निर्माण २),

Book Review - India after Gandhi - Ramchandra Guha

     I was reading the news of Kashmir issues. It touched my heart and soon remembered the sentence, “His passing away meant the end of a negotiated settlement of the Kashmir issue.” This was published by Pakistani newspaper on Nehru’s death. I had read it in Guha’s ‘India after Gandhi’. It took a flashback of the consequences mentioned in the book. And so, I started writing a review on the book…


    “Abdullah proceeded to Muzaffarabad, a town he had not seen since Kashmir was divided in 1947. He had no idea of how the Kashmiris this side of the ceasefire line would react to his proposals. Before he could find out, news reach him that, back in Delhi, Nehru had died. Abdullah at once ‘broke into tears and sobbed.’ In a muffled voice told the reporters gathered around him, ‘he is dead, I can’t meet him.’ When asked for more reactions he retired to a room, to be alone in his grief.” This paragraph states, Sheikh Abdullah had predicted that the issue of Kashmir is difficult to solve after the death of Nehruji. One more sentence in the book states similar thoughts. “For whoever succeeded Nehru would not have the stature, courage and political support necessary to go against the highly emotional tide of public opinion in India favoring a status quo in Kashmir.” And really now Kashmir issue has become the most unanswered issue for both the countries, for people of both the countries and mainly for the people of Kashmir who are suffering from both sides since last 68 years.
     This book is the reconstruction of the past six decades of the Indian history. It lists events, struggles, glories, conflicts, miseries, solutions and disputes of the India, along with roles and action of few important personalities in India.
     Two most beautiful parts described in the book are Nehruji’s era as a Prime Minister and 1951’s general elections. Description of general elections states how difficult it is to conduct any administrative event in the country like India (World’s Largest Democracy).
     This book covers variety of topics of an Indian history after independence. Integration of Princely states, Mahatma Gandhi’s fast at Kolkata during partition, meetings for The Constitution and Ambedkar’s views, all general elections, Kashmir disputes, Khalisthan disputes, river disputes, war with China, all three wars with Pakistan, Liberation of Bangladesh, JP’s movement, Indira Gandhi’s emergency, LTTE issues, operation Blue Star, State wise conflicts, demolition of Babri Masjid, serial bomb blasts at Mumbai and many important events are covered in the book.
     After reading the book one can figure out the chain of events interlinked with each other. It also indicates that how and who triggered some destructive events in India. Book also contains few old pictures which speak a lot.
     All these qualities make the book one of the best non-fictions in its time.


Pratik Umbarkar (Nirman 6)

The Times They Are A-Changin’



            Half a century ago, Bob Dylan shocked the music world by plugging in an electric guitar and alienating folk purists. For decades he continued to confound expectations, selling millions of records with dense, enigmatic song-writing.  Now, this poet laureate of the rock era has been rewarded with the Nobel Prize in Literature this year, an honour that elevates him into the company of T. S. Eliot, Gabriel García Márquez, Toni Morrison and Samuel Beckett. At 75, he is the first musician to win the award, and his selection is perhaps the most radical choice in a history stretching back to 1901. In choosing a popular musician for the literary world’s highest honour, the Swedish Academy, which awards the prize, has dramatically redefined the boundaries of literature, setting off a debate about whether song lyrics have the same artistic value as poetry or novels.


           In this issue of Simollanghan, we acknowledge and applaud this ground-breaking history with one of Dylan’s own timeless songs, The Times They Are A-Changin’

            Dylan wrote the song in the September of 1963 as a deliberate attempt to create an “anthem of change”. According to him, it is “about the people who don’t take you seriously but, expect you to take him or her seriously.” From the youth’s point of view, this incorporates everyone from parents to teachers, from those who programme TV channels to politicians. And yet, what has been called one of the most famous protest songs of all times isn’t really protesting anything.  It is rather saying, “it’s time to wake up, the world has moved on”.  It is a song about perception.  You don’t have to arise up and overthrow the evil empire, but rather just admit that the world has changed irrevocably.  So be careful – it might just pass you by, and you might just be left wondering where the old world went.